 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Familie Brands te Urk
|
Al in
1617 brandde er op Urk een vuur, een kolenvuur dat niet alleen de
vissers van Urk, maar ook de schepen die van Amsterdam naar de Noordzee
voeren de weg wees.Dit vuur stond westelijker dan de huidige toren. In
1837 werd een vierkante baak gebouwd, die in 1844 werd afgebroken.Daarna
is deze toren gebouwd. Wilt u meer weten over Op mijn
zoek tocht in Urk kwam ik er per puur toeval achter dat familie Brands,
samen met de families Romkes en Nentjes te Urk in de achttiende eeuw de
belangrijkste drie families waren. |
Schouten van Urk
|
ANTHONY VAN DOMPZELAER SCHOUT VAN URK 1718 -1747
CORNELIS JACOBSZ. ROMKES SCHOUT VAN URK 1748 -1779 |
|
KLAAS PIETERSZ. BRANDS SCHOUT VAN URK
1779 -1795 Op 21 augustus 1779 sterft de oude schout Cornelis Jacobsz.Romkes. De Ambachtsheer, Hendrik Hooft, benoemt in zijn plaats niet een van zijn zonen, maar Klaas Pietersz. Brands, wiens groot- en overgrootvader ook reeds schout van Urk waren. Door deze benoeming ontstaat er op Urk een machtsstrijd tussen de twee belangrijkste families, namelijk "Brands" en "Romkes", die elkaar het schoutsambt betwistten. In het begin van zijn "regering" heeft Klaas Brands het niet al te moeilijk, maar naarmate de spanningen landelijk sterker worden, nemen ook die op Urk toe. In het revolutiejaar 1787 komt het ook op Urk tot een hoogtepunt. Vijf Urkers, die tot de voornaamsten van het eiland behoren, brengen beschuldigingen in tegen de schout bij Jacob Hooft in Amsterdam. Op Urk lukt het oproer niet en blijft de schout aan het bewind. Men zag de schout eerder als een bemoeial dan als regeerder van Urk. Op een gegeven moment loopt de spanning aardig op in Urk en Brands wordt voor zijn eigen huis aangevallen door Derk Harmensz. Korf en Jan Jacobsz.; aanwezig daarbij waren ook Jelle Geertsz. (een schoonzoon van de oude schout) en Luyt Jacobsz., de oud diaken. In 1789 wordt tot nieuwe Ambachtsheer benoemd Mr. Jan Elias Huydecooper. In 1792 doet de stad Amsterdam afstand van het lastige domein en geeft dit terug aan de Leenheer: De Staten van Holland. Op 6 juni 1792 wordt tot burgemeester benoemd Klaas Dubbelsz. de Baas (die ook in 1791 gekozen was) en verder Klaas Lubbertsz. Snoek (bijgenaamd "Klik"), Jan de Vries en Klaas Pietersz. Camper. In 1793 viel de keuze op: Jan de Vries (blijft aan), Hendrik Klaasz. de Haan, Luyt Jacobsz., Cobus Pietersz. Bakker en Jacob Louwsz. Weerstand. Uit deze burgemeesters vormt zich een Comite Revolutionnair: "De Provisionele Reepresentanten van het Volk van Urk", die, in januari 1795, zoals ook overal elders in de Republiek, de schout Klaas Pietersz. Brands afzetten, het bestuur overnemen en Klaas Dubbelsz. de Baas tot nieuwe schout benoemen. De oude schout Brands had er niet op gerekend dat hij nogeens door een revolutie moest aftreden. Hij was reeds op hoge leeftijd gekomen. Zelf kinderloos, had hij maatregelen genomen om zijn opvolging te verzekeren. Hiervoor had hij op het oog zijn oomzegger Grubbelt Albertsz. Brands, deze was in 1793 reeds benoemd tot opzichter van de zeewerken op Urk. De schout kon door zijn leeftijd en zwaarlijvigheid deze post niet meer naar behoren vervullen. De schoutbenoeming ging Grubbelt Brands dus aan zijn neus voorbij. |
|
GRUBBELT BRANDS Grubbelt Brands had er vast op gerekend dat hij zijn oude en zieke oom op zou volgen als Schout van Urk. Door de Urker representanten wordt hij echter aan de kant gezet. Hij liet het hierbij niet zitten, nog steeds was hij opzichter van 's-Lands Zeewerken op Urk. Hierdoor komt hij in contact met Henricus Duivensz, lid van het comité van Algemeen Welzijn, aangesteld uit de Provisionele Representanten en belast met de werkzaamheden van de Pilotage. Opvolger dus van Jacob Hooft. Deze Duivensz. zorgt ervoor dat Grubbelt Brands benoemd wordt tot Rentmeester van Urk en Emmeloord. Hij wordt op de beide eilanden de vertegenwoordiger van de overheid in DenHaag. In februari 1795 komt een groep soldaten met een afvaardiging van het Comité Militair op Urk en benoemt Grubbelt Brands tot Schout van Urk en Emmeloord; de soldaten blijven maar liefst 6 weken op het eiland. De nieuwe Schout stelt zelf een Municipale Raad samen, leden hiervan worden: Jan Lubbertsz. Snoek, Pieter Hermensz. Korf, Klaas Lubbertsz. Klik (Snoek), Hesschel Evertsz. van Urk en Age Abrahamsz, Ras. Op 12 juni 1798 vindt er in Den Haag opnieuw een staats greep plaats, nu van gematigde patriotten waaronder Daendels en Schimmelpenninck. Onder leiding van de oud burgemeester Hendrik de Haan gaat een commissie van Urkers naar Den Haag om te protesteren tegen de benoeming van Brands. Hun protesten vinden gehoor: Klaas Dubbelsz. de Baas wordt herbenoemd tot Schout terwijl Grubbelt Brands adjunkt Schout wordt. |
|
GRUBBELT BRANDS SCHOUT VAN URK EN
EMMELOORD 1801-1811 Grubbelt Brands, die eerder regent dan ambtenaar was, blijkt een slecht bestuurder te zijn. Wat voor hem Urker gemakkelijkheid is, wordt door zijn superieuren als corruptief gedrag opgevat. In 1806 wordt Lodewijk Napoleon Koning van Holland. Urk komt nu onder de Drost van het Tweede kwartier te Hoorn. In de winter van 1806/1807 schrijven Schout en bestuur van Urk en Emmeloord een brief aan de Drost, waarin zij spreken over de diepe armoede van de eilanden en vragen om ondersteuning voor de winter "als in de voorgaande Jaren". De winter van 1807/1808 is voor Urk catastrofaal te noemen,vijftig mensen "zoveel jongen als ouden" worden het slachtoffer van een tyfusepidemie. Hieronder ook de predikant ds. Schmidt. In 1808 ontvangt Grubbelt Brands een bericht van de Drost uit Hoorn, waarin deze hem de order geeft zich te onthouden van verdere Politiediensten op het eiland Emmeloord aangezien dit nu onder Overijssel valt. Hiermee was de eeuwenoude band tussen de twee eilanden officieel verbroken. Emmeloord vormde nu met Ens een gemeente Schokkeland. De visserij ondervindt in deze tijd wederom moeilijkheden met de Engelsen: Dat de berichten door de Equipage van Zekere in Texel binnengekomen Visch-Hoekers gegeven, insubstantie behelzende dat de Engelse Kruisschers thans weer de Hollandsche Visch-Vaartuigen nemen en opbrengen. Aldus een missive van de minister van Marine aan de Schout van Urk. |
|
HENDRIK KLAASZ. DE HAAN, MAIRE VAN URK
1811-1817 |
|
Op 3 oktober 1939 werd de
dijk van Urk naar Lemmer gesloten. Een historisch moment: Urk was niet
langer een eiland. Urk is evenals Schokland een voormalig eiland dat
sinds de inpoldering van de Zuiderzee deel is geworden van de nieuwe
provincie Flevoland. Urk was ooit veel groter dan de 80 hectare van voor
de inpoldering. Meer dan 1000 jaar geleden had het de grootte van het
eiland Walcheren in Zeeland. Minstens vijf dorpen kende het toen. Op het
eiland bevond zich een omvangrijke hoge heuvel van keileem, opgeschoven
door het landijs van duizenden jaren geleden. De dorpen hadden elk een
eigen naam, maar geen ervan heette Urk. Die naam was voorbehouden aan
het eiland zelf en dat is tot op de dag van vandaag zo gebleven.Door
stormvloeden en overstromingen schrompelde Urk ineen. De bewoners werden
meer en meer teruggedreven in de richting van de hoge keileembult. Een
begin van bebouwing van deze bult kwam in de vroege 17e eeuw. Ieder
bouwde in het verleden naar eigen inzicht en smaak. Dat had wel enige
charme, want zo ontstonden de nu schilderachtige hellende steegjes, de
beschutte intieme pleintjes en de typische visserswoningen. Op het
hoogste punt staat de vuurtoren. De stoere "wachter van de Zuiderzee",
destijds opgericht door het Amsterdamse stadsbestuur. Lange tijd is het
eiland in bezit geweest van de stad Amsterdam. Niet vreemd dan ook dat
de belangrijkste scheepvaartroute in vroegere tijd langs Pampus,
Oostvaardersdiep en Urk richting Den Helder liep. |
|
Urk, nu gelegen in de
provincie Flevoland, telt ca. 15.000 inwoners. De visserij wordt de
bewoners al generaties lang met de paplepel ingegeven. Velen zijn er van
afhankelijk. In het spoor van de visserij ontstonden aanverwante
bedrijven, zoals de visafslag, fileerbedrijven, scheepswerven en
visvervoerbedrijven. En uiteraard brengt de haven het nodige "leven in
de brouwerij". Urk mag zich het grootste visserijcentrum van West-Europa
noemen. Naar alle delen van de wereld worden de Urker visproducten
geëxporteerd. Tong, schol, en paling voeren de boventoon in de aanvoer
naar de haven van Urk. Direct van de visafslag komt de vis in het
restaurant. Het is dan ook goed vis eten op Urk. Verser kan het niet. De
oude dorpskern wordt gekenmerkt door een karakteristieke bebouwing. Het
stratenpatroon lijkt een wirwar zonder enige stedenbouwkundige
grondslag. Het gevolg van het feit dat het oude dorp is gelegen op twee
bulten. Het is nog steeds een schilderachtig vissersdorp. Smalle
straatjes en karakteristieke vissershuisjes bepalen het gezicht van oud
Urk.
|
|
De oude kern is verdeeld
in wijken en officieel kent het geen straatnamen. Urk is trots op de
oude kern en wil die dan ook graag behouden. Een goed voorbeeld van de
omvangrijke dorpsrestauratie is te zien in de omgeving van de Vuurtoren,
waar op de plaats van de voormalige Wilhelminaschool een zeventiental
woningen is gebouwd in de stijl van de her en der in het dorp
voorkomende visserswoningen. Vele Zuiderzeedorpen staan ook bekend om
hun klederdracht. Urk gelukkig ook. Fraaie klederdracht is te bewonderen
in de oudheidskamers van museum "Het Oude Raadhuis". Maar daar niet
alleen. Ook in levende lijve draagt met name de oudere generatie de
Urker dracht. Wel zeldzamer geworden, maar mooi blijft het. Urk heeft
naast de aantrekkelijkheid van een levendige vissersplaats ook leuke
bezienswaardigheden. Als toerist is men op Urk meer dan welkom. De Urker
bevolking is gastvrij en behulpzaam. Gelet evenwel op de op Urk
heersende waarden en normen wordt u verzocht als u Urk op zondag wilt
bezoeken de plaatselijke zondagsviering te eerbiedigen.
|
|
Natuur Het Urkerbos is 169 ha. groot en ligt iets ten noorden van Urk. Het is een loof- en naaldhoutbos met picknickplaats, speelweide, fiets- en ruiterpaden. In het Urkerbos bevindt een "geologisch reservaat". Dit onbeplant keileemgebied is bezaaid met duizenden stenen en is de rand van een gletsjer die hier in de ijstijd tot stilstand is gekomen. Een ander reservaat op het voormalige eiland Urk is Staatsnatuurmonument het Toppad.
Openbaar vervoer |
| Wist u dat In vroegere tijden er een mysterieus spookeiland ronddreef in de buurt van Urk, van waaruit roofridders op strooptocht gingen naar het vasteland; dit zogenaamde "Castellum Flevo" was een drijvende veenplaat... Urk de grootste vissersvloot van Europa heeft... Urk net als Egypte zeven plagen heeft gekend... stof, spinnen, spreeuwen, muizen en wezels voorbeelden van deze onheilsbrengers waren... Urk nog in 1660 eigendom was van de gemeente Amsterdam, maar dat het te duur was in het onderhoud en daarom aan de Staten van Holland werd teruggeven... op Urk de bruid haar man wel een ring geeft als ze gaat trouwen, maar dat deze ring wordt gebruikt als sigarenpijpje of om de halsdoek dicht te knopen, omdat het dragen van handsieraden voor vissers te gevaarlijk is... de woonruimte van Urker huizen meestal niet hoger is dan 2 meter, maar dat de bovenverdieping ruim twee keer zo hoog is om de visnetten te kunnen drogen... Urk in 1710 door een loterij van de ondergang is gered; dit bleek de enige manier om voldoende geld in te zamelen voor een nieuwe zeewering... het oudste huis van Urk, het Wakend Oog, tevens voormalig pastorie, lange tijd als lichtbaken voor de Urker vissers heeft gefunctioneerd; de twee ovale ramen, waar ‘s-avonds licht door naar buiten scheen, leken vanaf zee net 2 ogen... Urk 17 kerken telt en 11 kerkgenootschappen... |
de vuurtorens in Nederland kijk dan eens