Herinneringen aan de visserij
Wij Hollanders zijn altijd de vrachtvaarders van Europa geweest, maar ook de visserij is een kolfje naar ons hand. Voor de komst van de Afsluitdijk en voor grote delen van het huidige IJsselmeer door inpoldering in de Noord Oostpolder en Oostelijk Flevoland veranderden, kende ons land een bloeiende Zuiderzee-visserij. Meer dan 1000 vissende botters bevoeren toen soms tegelijk de nog zilte Zuiderzee, die via de zeegaten bij de Wadden in open verbinding stond met de Noordzee. Meedeinend met die grote broer kon het op de Zuiderzee vaak behoorlijk spoken. Tal van oude vissersplaatsjes rond het IJsselmeer herinneren met hun kleinschalige charme en in stand gehouden namen als 'Olde Vismarkt' en 'Vispoort' aan die vergane glorie. Een romantische tijd voor wie er nu naar kijkt, maar die voor de vissers van toen vaak bijzonder hard kon zijn. Wie het monument voor de visserij op Urk bezoekt ontwaart een rij gedenkplaten met de namen van vissers die bij storm en schipbreuk op zee zijn gebleven. Daar zijn de namen bij van heel jonge Urkers. "De vis wordt duur betaald", zei Kniertje al in het beroemde toneelstuk van Herman Heijermans, dat veel vissersleed uit die dagen aan de kaak stelde. Al in 1849 ontstond een plan voor de droogmaking van de Zuiderzee. Maar eerst met de bouw van de Afsluitdijk veranderde de Zuiderzee in IJsselmeer. Hierin geen eb en vloed meer en in het aanvakelijk nog brakke water verdwijnen dan als snel de haring, ansjovis en gaarnaal. Aal en later ook snoekbaars komen er als schrale trootst voor in de plaats.

Polderjongens
Dan volgt het optreden van de polderjongens. De Noord Oostpolder (1942) en Oostelijk Flevoland (1957) ontstaan. Voor veel vissers het eind van hun bestaan. Hun rest de herinnering, een melancholiek Zuiderzeelied en de bottervloot in oude ansichtkaarten. De altijd zo levendige visserij-stadjes leken gedoemd een stille dood te sterven maar veel toeristen raakten onder de bekoring van hun karakteristieke charme, zodat nieuwe kansen voor die plaatsen ontstonden. Stadjes als Elburg, Vollenhove, Harderwijk, Spakenburg, Marken, Volendam, Enkhuizen en Urk worden overstroomd met bezoekers die de kassa opnieuw doen rinkelen. Urk koestert het toerisme, maar vist ook weer op zee, want voor Urk geldt met name dat het bloed toch kruipt waar het niet gaan kan.

Museumstukken
De geest van de oude tijd, van bot- en spieringslepen, repen en het breien van 900 mazen aan één stuk, leeft voort in wat de vroegere visserij aan museumstukken heeft nagelaten. Klederdrachten, stijlkamers, fotomateriaal uit de oude doos, maar ook video- en diapresentaties van hoe het was, onderstrepen dit laatste contact met onze, zeg maar gerust: dappere vissende voorvaderen. Het moet in de vorige eeuw een prachtvolle aanblik zijn geweest: honderden botters met bollende zeilen en het hoorbaar rammelen van de schoot op de golven van de schuimspattende Zuiderzee naar vis te zien jagen. In 1966 is het afgelopen en verdwijnt de laatste zeilende botter voorgoed uit de beroepsvisserij.

Twisten
In de jongere jaartelling van ons land vormden de nog niet drooggelegde binnenmeren van Noord-Holland en het eveneens niet afgesloten IJ vrijwel één groot geheel met de Zuiderzee. De vangsten waren goed en waar goud blinkt, blijven twisten niet uit. Al in de 16e eeuw doen de vissers aan de Overijsselse en Gelderse kant van de Zuiderzee dan ook een beroep op de overheid hen te beschermen tegen de "ronduit hebberige vangstmethoden van de Hollandse vissers".
Veel zeilende vissersschepen slijten hun laatste jaren uiteindelijk meewarig als weekendhuisje of als woonschip op een binnenwater. Aan het eind van de Afsluitdijk prijkt trots het beeld van de grootmeester van onze moderne inpoldering: ir. Lely.

Wat naast hem ontbreekt, is het beeld van een treurende visserman. De oude bottervloot rotte weg, maar in 1968 werpt de 'Vereniging Botterbehoud' zich op voor het behoud van traditionele vissersschepen. Tal van vroegere houten types als pluten, aken en kwakken ondergaan dank zij die zorg op speciale werven een complete vernieuwing; andere worden vakkundig opgekalefaterd. Zo blijft een stuk cultuur voor het nageslacht bewaard. Oud vissers stelden voor het behoud hun rijke ervaring ter beschikking. Op schrift, maar ook wel sprekend voor een bandje. Bijvoorbeeld: "Hallo, hier Evert van Klaas van Jannetje. Luustert! Het zeil wordt met drie à vier rabanden met kloten om de mast geslagen, wordt gehesen aan een kromme gaffel en de haak van de schoothoek pikt in een oog op het eind van de giek. Dat was't."

Wie het allemaal met eigen ogen wil zien, moet eens een kijkje nemen bijvoorbeeld in de zeilmakerij (uit de dertiger jaren) in het museum van Urk. Prachtig zijn ook de vissersverhalen, door Peter Dorleijn opgetekend in het boekwerk: 'Van Gaand en Staand Want' (uitgeverij Van Wijnen-Franeker). Een visser vertelt: "De barometer stond slecht, maar vader zei: daar kunnen we niet naar kijken. Dus naar de Zuiderzee. En 's nachts waaien. 't Haar dat waaide uit je kop. We gingen de haven uit, nog achterom kijken, maar geen mens kwam ons achterna. 't Liep allemaal goed af en ik geloof dat we voor een dikke honderd gulden bot hadden.
De vis was duur want d'r was d'r geenen die verder wat had." Ook dwalend in het museum Schokland komen de gebeurtenissen van toen weer helder op je af. Koning Willem III gelaste in 1859 de totale evacuatie van dit eiland in de Zuiderzee. Door de daling van de bodem en verhoging van de vloedhoogte verdwenen telkenmale grote delen in het opstandige water.

Nu golft het akkerland vredig rond Schokland dat in een museumdorp is veranderd. Een anonieme schrijver verhaalt in een uitgave van het 'Urker Volksleven' in plechtige, haast zegenende bewoordingen: "Beweren kroniekschrijvers niet dat Urk oudtijds verenigd zou zijn geweest met het eiland Schokland?
In dat verzonken land heeft een grote kerk gestaan, waarvan de vissers in het laatst der 18e eeuw, bij laag water, nog duidelijk de fundamenten hebben waargenomen. Zelfs vond een visserman in het jaar 1772 in een zijner netten een zilveren kandelaar, afkomstig uit bedoeld bedehuis, zo wreed verzwolgen door de golven."
De Afsluitdijk is - dan weet u dat - niet gesloten met behulp van caissons, zoals later bij dijken in Zeeland en de afsluiting van de Lauwerszee, maar volgens het beginsel van 'overmacht'. Dat wil zeggen: met man en macht zoveel keileem in het laatste gat gooien tot je het wint van de schuring van de waterstroom.
Op de plek waar de Afsluitdijk sloot, prijkt een opvallend monument met het motto: 'Een volk dat leeft, bouwt aan zijn toekomst.' Gaat u maar kijken.
 

De Geschiedenis van Enkhuizen
De gemeente Enkhuizen omvat de woonkernen Enkhuizen, Westeinde en Oosterdijk. Het begon allemaal in het jaar 1000, toen op een buitendijks gelegen droogte, zuid-oostelijk van het huidige Enkhuizen, wat verspreide armelijke behuizingen van vissers en boeren te vinden waren. Enkhuizen bleef niet verschoond van plundertochten, brandstichtingen en vergeldingsmaatregelen. Enkhuizen verloor de strijd tegen de macht van de Hollandse Graven, net op het moment dat ze haar rechten ontving van Jan I in 1299. De Oostfriezen waren geduchte tegenstanders van de Hollandse Graven en de Enkhuizers.Onder Willem de Vijfde ontving Enkhuizen in 1355 stadsrechten waardoor Enchusen en Gommerkerspel verenigd werden tot een stad. Enkhuizen leefde van de scheepvaart en de visserij.

De zware storm van 1361 gaf aanleiding tot de bouw van een haven, de huidige Noorder- en Zuider Havendijk. Enkhuizens' welvaartsdrang won het van partijtwisten tegen onder andere de Friezen en Geldersen wat resulteerde in de bouw van koopmanshuizen, de Rommelhaven in 1935, in 1542 de Oude Haven thans Dijk en in 1567 in de bouw van de Oosterhaven.

De ommuring van Enkhuizen werd in 1549 voltooid en was er mede oorzaak van dat op 21 mei 1572 "de sleutel van de Zuiderzee" in strijd tegen de Spanjolen, in handen van de bewoners bleef. De ontwikkeling van de zeevaart en de handel met onder andere Voor-Indië en Japan legden voor Enkhuizen bepaald geen windeieren; de bevolkingsaanwas zette zich voort zodat overgegaan moest worden tot de aanleg van nieuwe verdedigingswerken. De Drommedaris is de enige poort behorende tot de oude verdedigingsgordel die in stand is gebleven. Het bepaalt thans voor een belangrijk deel het aanzicht van Enkhuizen.

Maar dat na voorspoed tegenspoed komt, gold ook voor Enkhuizen, dat te lijden had van kaperschepen van Ostende en Duinkerken en de boycot van de Hollandse schepen in internationaal verband, ingevolge de "Acte van Navigatie" uitgevaardigd door de Engelse dictator Cromwell. Het uitbreken van de pest in 1636, eiste meer dan 2600 slachtoffers.

Bovendien kwam daar nog het uitbreken van de eerste Wereldoorlog in 1914 bij en de toenemende positie van Amsterdam wat ten koste ging van de steden van het Noorderkwartier. Enkhuizen verloor veel kapitaal aan het herstel van de havenmond door verzanding. Als gevolg van diverse oorlogen liep het bevolkingsaantal onrustbarend terug, alsmede de haringvloot.

Gedurende het laatste kwart van de vorige eeuw versterkte de positie van Enkhuizen door onder andere de totstandkoming van de Spoorwegverbinding met Amsterdam en de intensivering van de land- en tuinbouw in West-Friesland.

Naast de teelt van de gebruikelijke zaden, ging men zich steeds meer bezighouden met de teelt van bloemzaad. De verbouw van aardappels en groente nam voortdurend toe en de bloembollencultuur bood goede vooruitzichten. De afsluiting van de Zuiderzee in 1932 bracht geen ondergang van de visserij teweeg, maar verschafte voor de paling- en snoekbaarsvissers een redelijk bestaan. Het bevolkingsaantal nam na de Tweede Wereldoorlog zienderogen toe; het tijdperk van herstel was begonnen.

Verschillende grote en kleine ondernemingen kwamen tot ontwikkeling. De thans in Enkhuizen gevestigde zaadbedrijven nemen zelfs mondiaal gezien een vooraanstaande plaats in. Voorts is in de gemeente een belangrijke plasticindustrie gevestigd. Op toeristisch gebied vormt Enkhuizen een belangrijke trekpleister, onder andere dank zij de fraaie historische binnenstad, de aanwezigheid van het Zuiderzeemuseum en de jachthaven, die tot de drukst bezochte van Nederland behoren.