aangevuld met: Naslagwerken voor Tekstredacteuren
Tekst redigeren/beoordelen:
Is de tekst helder opgebouwd? Worden de beloften in het document ook werkelijk waargemaakt?
Heeft de schrijver zich aan de opdracht gehouden (als die er was) of aan het doel dat hij* zich (blijkbaar) heeft gesteld? Ondersteunt hij de aannames met adequaat bewijs? Zijn de argumenten terzakedoende? Is alle informatie in het document relevant? Check de feiten.
Zijn de overgangen tussen de alinea's natuurlijk? Zijn de bronnen juist geciteerd en geparafraseerd? Heeft elke alinea een duidelijke topische zin? Worden alle ingewikkelde termen uitgelegd aan de lezer? Is het duidelijk waar elk verwijswoord naar verwijst? (dat, zij, hij, die, deze). Worden ideeën uitgedrukt met eenvoudige, sterke woorden in plaats van met vage, nietszeggende woorden?
Is er variatie in de lengte en structuur van de zinnen? Gebruikt de schrijver de passieve vorm niet te vaak? Zitten er geen onnodige of holle frasen in de tekst? Wordt een bepaald woord niet te vaak herhaald? Geen overbodige bijwoorden en bijvoeglijke naamwoorden?
* Waar hij staat, kan ook zij worden gelezen.
Tekst corrigeren:
Correctie is het laatste stadium van het (tekst)redactieproces. Bij tekstcorrectie kijk je naar fouten tegen de regels van spelling, grammatica, interpunctie. Daarnaast let je op het consistent gebruik van woorden, afkortingen etc. Corrigeren vindt plaats nadat alle andere redactiewerkzaamheden zijn uitgevoerd.
Probeer het redactie- en correctieproces dus gescheiden te houden. Als je een document of manuscript aan het redigeren bent, kun je je beter niet bezig houden met interpunctie en grammatica. Dat komt later.
Ontwikkel een praktische en systematische correctie-strategie. Vertrouw niet op spelling-checkers. Ze kunnen handig zijn, maar ze laten veel fouten zitten. Datzelfde geldt voor grammatica-checkers. Ze werken met een beperkt aantal regels, dus ze kunnen niet elke fout analyseren.
Check één foutsoort per keer. Als je probeert om verschillende fouten (interpunctie, spelling, grammatica) tegelijk te identificeren, verlies je je focus. Lees de tekst langzaam. Lees elk woord afzonderlijk. Lees hardop.
Lees - als je de spelling checkt - het artikel van achter naar voren. Begin met het laatste woord op de laatste pagina en werk zo terug naar het begin. Lees elk woord apart. Omdat inhoud, interpunctie en grammatica geen enkele logica hebben, zul je je al snel richten op de spelling van elk afzonderlijk woord.
Check spelling.
Check interpunctie.
Check grammatica.
Check URL's en e-mailadressen.
Dubbelcheck namen (mensen, bedrijven, straten, sportteams etc).
Vervang lange, doorwoekerende zinnen door korte, heldere zinnen.
Splits lange alinea's.
Kies - indien mogelijk - voor de actieve vorm in plaats van voor de passieve vorm.
Schrap onnodige woorden.
Wees alert op (overmatig) gebruik van de naamwoordstijl. Vaak kun je zelfstandige naamwoorden beter vervangen door werkwoorden.
Kortom: vergewis je ervan dat geen enkel woord/geen enkele zin verkeerd begrepen kan worden.
Drukproefcorrectie
Zijn alle woorden op de juiste plek afgebroken aan het eind van de zin? Namen en merknamen liever niet afbreken.
Is de nummering van hoofdstukken en paragrafen opeenvolgend en staan de nummers steeds op de juiste plek?
Een alinea die naar een volgende pagina doorloopt mag niet beginnen met één regel en dan doorlopen naar de volgende pagina of kolom (weduwe), noch eindigen op één regel (wees). Een woord of woorddeel mag niet eindigen op de volgende pagina (hoerenjong).
Zijn de lettertypen in koppen, subkoppen, paragraafaanduiders en streamers consistent gebruikt?
Staan de getallen en woorden in tabellen onder elkaar?
Is een grafiek op de juiste wijze afgedrukt? Is de uitleg bij de beide assen juist?
Als er verwezen wordt naar een voetnoot of naar een andere bladzijde van het document, klopt die verwijzing dan? (bij manuscripten: controleer index en alfabetisch register).
Staat foto's en illustraties niet in spiegelbeeld? Klopt het bijschrift bij de afbeelding?
Staat er niet ergens een los woord of symbool, dat nergens bij hoort?
Tijdschriften worden vaak opgemaakt op basis van een vorige nummer. Het nummer, de maand of het jaargetijde moet uiteraard wel aangepast worden. Is dat gebeurd?
Naslagwerken voor tekstredacteuren
Het Juiste Woord; L. Brouwers
Handboek Redactie; L. Vroegindeweij