Radiopeilstation uit de 2e Wereldoorlog

Jägerleitstelle Schneeglöckchen te Schagen

Aan het kanaal tussen de Trapbrug en de Spoorbrug staat in het weilandje een vreemd T vormig gebouwtje. Het stamt uit de Tweede Wereldoorlog, maar verder is de geschiedenis vrijwel onbekend. Tegenwoordig wordt het T-vormige huisje gebruikt voor de opslag van landbouw werktuigen en staat er wat verloren bij. De houten barak die er ooit bijhoorde is reeds lang geleden gesloopt, de stenen verbindingsgang naar de barak is echter nog wel aanwezig.
Voor ik begon met het zoeken naar informatie over het peilstation meende ik dat Schneeglöckchen een van de weinige monumenten van Schagen is. In de monumenteninventarisatie van 1992 worden als militaire objecten alleen de "Transformator Bunker" en de "Kleine Bunker" bij De Wiel genoemd. Deze laatste werd enige jaren geleden afgebroken.

Schagen in Oorlogstijd blz. 13:

Vermeld moet nog worden, dat op de boerderij van C. de Groot aan de Molenweg een radiozend- en ontvanginstallatie gebouwd was, waardoor de bezetter in staat was, telefonisch verbinding met zijn luchtmacht te onderhouden. Dat deze inrichting nooit aangevallen is door de geallieerden heeft ons vaak verwonderd. Ingewijden beweren, dat dit niet is geschied, doordat zij voordeel hadden van de door dit station uitgezonden berichten.
Ook een radarinstallatie was in onze gemeente opgesteld, n.l. op de boerderij van Jimmink, aan het kanaal naar Kolhorn. Deze installatie was afkomstig van de oorlogsbuit der Duitsers in Duinkerken, en behoorde dus nog niet tot de veel verbeterde installaties van het laatste oorlogsjaar. Op de bevolking maakte deze inrichting een geheimzinnige indruk en niemand vermoedde, dat ook de geheimzinnige strookjes vertind papier, die boven ons land werden uitgestrooid, hiermee iets te maken hadden. Deze werden door de geallieerden gebruikt ter misleiding van de vijand. De door het radartoestel uitgezonden golven werden door deze strookjes evenzeer teruggekaatst als door de huid van een vliegtuig en de opgevangen echo maakte dan de indruk, alsof er enorme luchtvloten in aantocht waren.


De aanwezigheid van het peilstation is tijdens de oorlog goed geheim gehouden. De installatie is nooit aangevallen en is onbeschadigd uit de oorlog gekomen. In tegenstelling wat de schrijvers van het herinneringsboek "Schagen in Oorlogstijd" beweren, was het peilstation geen buitgemaakte radar installatie.
Mijn vader kan zich deze locatie uit de oorlogsjaren nog herinneren.Hij weet echter niets van de peiltorens die hier gestaan hebben, maar herinnert zich wel dat in het gebied een woud aan versperringspalen stond. Deze c.a. 5 meter hoge palen waren met staalkabels verbonden om het landen van vijandelijke vliegtuigen onmogelijk te maken. In de volksmond werden deze versperringen "Rommels-asperges" genoemd. Zij waren naar de Duitse generaal Rommel genoemd, die in de laatste oorlogsjaren verantwoordelijk was voor de bouw van de Atlanticwal. Dit laatste was een groot verdedigingswerk langs de Atlantische kusten van Europa.

Schagen in Oorlogstijd blz. 32-35:

In de eerste tijd van de bezetting bleef Schagen gespaard voor legering van vijandelijke troepen. Wel werd reeds enige maanden na de capitulatie van Mei 1940 een radiostation door de Duitsers ingericht aan de Molenweg op het terrrein van C. de Groot. De alhier gelegerde sterkte bedroeg in den regel ongeveer 20 man onder leiding van een Feldwebel. .........
Deze Duitse nederzetting bleek te behoren tot de Radio Dienststelle van de Kooy bij Den Helder, terwijl later het commando in Bergen (NH) gevestigd was.........
Funkstelle Schagen, Loeterdijk. 3 afzonderlijke Funkstellen met elk ± 6 man. Totaal ± 20 man van Luftwaffe. Cdt is een Hauptfeldwebel.

Het pincipe van het Y-peil Verfahren:

Nachtjager werkten in groepen om de bommenwerpers te onderscheppen. Binnen de groep was één vliegtuig uitgerust met speciale zendapparatuur waarmee deze in contact stond met het peilstation. Elke peiltoren volgde een vliegtuig en bepaalde de richting waarin deze zich bevond. Gelijktijdig werd de afstand naar het vliegtuig berekenen uit de responstijd van het signaal. Het vliegtuig zend hiertoe het signaal terug, voorzien van een pulsvolgorde. Uit het tijdsverschil tussen het verzonden en het ontvangen signaal werd de afstand berekend. Uit de richting en afstand werd in het "Auswertung" gebouw de positie berekend die op een plottafel (Seeburg tisch) zichtbaar werd gemaakt. Via de zender van het peilstation werd deze positie aan het vliegtuig doorgegeven.

Een Y peilstation bestond in het algemeen uit een "Auswertung" met daaraan verbonden vier of vijf peiltorens met een Adcock peilantenne. In de top van de toren bevond zich de "Peilerhutte" met daarin de "Heinrich Y peiler" om de richting van het vliegtuig te bepalen.. Op de grond onder de toren stond de "E-Meßhutte" waarin de afstand werd gemeten. Deze meethut maakte gebruik van een "Hans E-Meß zendontvanger". De bijbehorende antenne was op enige afstand van de peiltorens opgesteld om storing te voorkomen. In de "Auswertung" stond de "Seeburg tisch", een lichtdoorlatende plottafel waarop met behulp van een lichtvlek de positie van een vliegtuig op de kaart werd geprojecteerd. Het station had een reikweidte van ongeveer 400 of 500 kilometer.

In veel gevallen werden Y peil stations gecombineerd met "Freya" of "Würzburg Riese" radar installaties. Bij Schneeglöckchen is dit nooit het geval geweest.


Kaart U.S. Army AMS 831 sheet 333 (1943)

Op deze kopie van een Amerikaanse kaart uit 1943 zijn enkele details zichtbaar. De cirkels met een kruisje geven de aanwezigheid van een molen weer. De gesloten cirkels zijn andere objecten. In werkelijkheid stonden op deze plaats geen molens maar de peiltorens. De stippellijn zou een elektriciteitsdraad kunnen zijn. Op de boerderij, die in de linkerbovenhoek te zien is, zijn in 1945 foto's gemaakt. Op de foto's zijn de peiltorens duidelijk zichtbaar.
[Klik hier voor de foto's]

LUCHTWAPEN RADIO-LOCATION STATION
spionagerapport van 20 september 1943:

bij Schagen (Noord-Holland) Schagen 20-09-’43, persoonlijk.
Ca km ten noorden van Schagen bevindt zich een radiostation omvattende:
1. houten vakwerken met bovenop 4 verticale dipolen, ca. 2,5 meter lang. Draaibaar om de centrale verticale as (A);
2. een rij verticale dipolen van dezelfde lengte, vast gemonteerd aan houten palen (B).
Het terrein werd bewaakt door Luftwaffepersoneel, Schouderlap met oranjegele uitmonstering, zonder bijzonderheden. Men was bezig aan het leggen van prikkeldraadversperringen om het terrein en het uitvoeren van betonwerk. Een bovengrondsche telefoonleiding van 16 draden verbindt dit station met dat bij Medemblik (zie bericht AAB ‘Luchtwapen, Radio-location bij station Medemblik’)

Notitie: Op 17 oktober 1944 meldde de Ondergrondse nog slechts 10 man van de Luftwaffe bij de radiomasten aan De Keins te hebben gezien en ongeveer 5 bij radiomasten straatweg richting Groen veld". Dit geeft de indruk, dat Schneeglöckchen toen al geen operationele status meer had.


Vanaf 1942 werden in Nederland verschillende Jägerleitstellungen gebouwd. Deze kregen allen een plantennaam waarvan de eerste letter gelijk was aan de plaatsnaam van de locatie. Uitgebreide informatie over deze stations is te vinden op de volgende pagina: http://home.hetnet.nl/~Ewitie/radiopeilstations.htm

Nachrichtenführer 3.Jagddivision, Wiedenbrück/Westf.
mit seinen unterstellten Einheiten

Stand: 01.02.1945

II./Luftnachrichten-Regiment 213, Meinerzhagen

10.Jägerleit-Kompanie ¨Nelke¨, Nordhelle
11.Jägerleit-Kompanie ¨Waldmeister¨, Stromberg
12.Jägerleit-Kompanie ¨Teerose¨, Velp/NL (bei Arnheim)
13.Jägerleit-Kompanie ¨Löwenzahn¨, Leeuward
en/NL [personell aufgelöst]
14.Jägerleit-Kompanie ¨Schneeglöckchen¨, Schagen/NL [personell aufgelöst]
15.Jägerleit-Kompanie ¨Brennessel¨, Brielle-Voorne/NL [personell aufgelöst]
16.Jägerleit-Kompanie ¨Liane¨, Höhe 270 (bei Lüttich) [personell aufgelöst]

De bemanning:

Schneeglöckchen werd tussen januari 1943 en maart 1944 bemand door het 2e peloton van de 6e compagnie van de Luchtnachrichten Regiment 201 van de Luftwaffe. Het peloton telde toen ongeveer 70 man. In februari 1945 was het Regiment 213 verantwoordelijk voor de bezetting van het station.

Bronnen:

- Schagen in Oorlogstijd van A van Graafeiland en K Holtrop met foto's van Niestadt (November 1946)
- Monumenten Inventarisatie Project Noord Holland 1992

- http://home.hetnet.nl/~Ewitie/radiopeilstations.htm
- http://www.rgaros.nl/seeadler/
- http://www.luftnachrichten.de/3jagddiv.htm
- http://www.turbo.at/geheimprojekte/luftwaffe/i_info.html
- http://www.turbo.at/geheimprojekte/t_ukw.html
- http://home.t-online.de/home/m.tegge/relikte/flak/
- http://www.muideninfo.nl/ingezonden/minfo-ingez-020130-seeadler.html
- http://www.xs4all.nl/~hhoe/main.html

19 oktober 2003, j.draijer(at)quicknet.nl