“Kiezen & Delen”: Mountainbiken in het door PWN beheerde duingebied

In deze notitie wil Initiatiefgroep MTB & PWN Duinberaad beargumenteren waarom zij van mening is dat er een mountainbikeparcours aangelegd moet worden in het door PWN beheerde duingebied, het Noord-Hollands Duinreservaat. Duinberaad wil dat doen door de ontwikkelingen van de gebruikersgroepen te schetsen en hoe het gedoogbeleid van de laatste jaren ertoe leidde dat mountainbikers als onruststokers geboekstaafd werden. Ook wil Duinberaad zichtbaar maken dat PWN door middel van bedenkelijk beleid aankoerst op vergroting van de gegroeide animositeit tussen vooral wandelaars en mountainbikers. Bovendien wil Duinberaad aantonen dat in het gehele land door bos- en natuurbeheerders wel gekozen is voor de aanleg van gescheiden mountainbikeroutes. Daardoor werden voor alle gebruikersgroepen meetbare resultaten geboekt die ook waarneembaar zijn. Met die kennis doet Duinberaad voorstellen om samen met de Provincie Noord-Holland, alle betrokken organisaties, NTFU en PWN in gesprek te gaan over de aanleg van een aantal mountainbikeroutes in het door PWN beheerde gebied. Ten slotte doet Duinberaad ook voorstellen over het onderhoud en de financiering van de routes.

Ontwikkelingen

In Noord-Holland wonen veel mensen, vooral ook doordat er veel groeikernen aan te wijzen zijn die al jaren bestaan en telkens uitgebreid worden. Neem bijvoorbeeld Alkmaar, Heerhugowaard, Purmerend, de Zaanstreek en Hoorn. De gebruikersgroepen van het door PWN beheerde terrein nemen gedurende jaren in omvang toe. Het kustgebied vormt een belangrijke recreatiemogelijkheid voor veel verschillende gebruikersgroepen. Afgezien van de mensen die in dit deel van Noord-Holland woonachtig zijn, komen uit het gehele land recreanten en natuurliefhebbers naar het kustgebied. Als belangrijkste hoofdgroepen zijn de volgende aan te wijzen.

• Recreanten
• Natuurliefhebbers
• Sporters

De hoofdgroepen zijn vervolgens weer in te delen in zelfstandige gebruikersgroepen met ieder een eigen belang. 

• Fietsers, wandelaars en ruiters
• Vogelliefhebbers, flora- en faunabeschermers,
• Joggers, racefietsers en mountainbikers.

Al deze groepen hebben doorgaans een eigen werkelijkheid (perceptie) van datgene wat zij waarnemen en zelf uitvoeren. Zij beschouwen en beleven de uitvoering van hun activiteiten als een domein (sociologisch) waarop zij aanspraak menen te mogen maken. Domeinen dienen door de te onderscheiden groepen gedeeld te worden, maar dat gaat niet altijd van harte. De beheerder van al deze te onderscheiden domeinen is in deze zaak PWN. PWN is verantwoordelijk voor het formuleren en uitvoeren van evenwichtig beleid voor alle gebruikersgroepen. PWN dient daarbij rekening te houden met alle genoemde belangen en percepties van de te onderscheiden gebruikersgroepen. PWN heeft een verantwoordelijkheid die groter is dan de domeinkwesties: zij is gebiedsverantwoordelijk (eveneens sociologisch). Met andere woorden: PWN baseert haar handelen niet op een deelbelang of een moeilijk objectiveerbare perceptie van een enkele gebruikersgroep, maar zij stelt feitelijke regels op en handhaaft deze. PWN maakt daarbij statutair geen onderscheid tussen de te onderscheiden gebruikersgroepen. Dat is volgens Duinberaad vanuit de moraal bezien een maatschappelijke verantwoordelijkheid van PWN.  

Het aantal gebruikersgroepen van het duingebied neemt door de genoemde demografische oorzaken toe. De verscheidenheid van de gebruikersgroepen echter evenzeer. Ongetwijfeld bestaat er een relatie met toegenomen welvaart en individualisering of met voortschrijdend technisch inzicht. Voorzichtig kunnen we concluderen dat een toegenomen aantal gebruikersgroepen, met toenemende wensen ten aanzien van het gebruik, elkaar soms lelijk in de weg kan zitten.

Een waarschijnlijk bekend voorbeeld zijn de racefietsers. Wanneer zij met een grote groep gebruik maken van de verharde wegen in het duingebied en daar snelheidswedstrijden zullen organiseren, dan zal dat tot overlast leiden voor andere groepen gebruikers. Vooral recreatieve fietsers en wandelaars (vaak met kinderen) zullen deze genoemde hinder ondervinden en om maatregelen vragen om het gebruik te reguleren. Daarmee is immers niet het belang van één gebruikersgroep gediend, maar een algemener belang.

Wandelaars, fietsers en ruiters

Wandelaars kunnen gebruik maken van vele kilometers onverharde paden en daardoor ondervinden zij nauwelijks hinder van fietsers die juist voor de verharde paden kiezen. Ook zij beschikken over vele tientallen kilometers. Ruiters beschikken over een geheel eigen netwerk van ruiterpaden. In feite zijn zij de meest en best gereguleerde gebruikersgroep. Zij zouden waarschijnlijk, indien zij niet over eigen ruiterpaden konden beschikken, een door andere gebruikers als lastig ervaren groep beschouwd worden. Paarden zijn namelijk nogal indrukwekkende dieren die angst in kunnen boezemen.

Flora- en faunabeschermers

Flora- en faunabeschermers zien waarschijnlijk per definitie alle andere gebruikers als indringers van de door hen waargenomen biotoop. Het kwetsbare evenwicht van deze biotoop wordt blijkbaar snel verstoord door de groepen die per definitie sport en recreatie tot doelstelling verheffen.

Mountainbikers 

Mountainbikers vormen de jongste gebruikersgroep van het duingebied. Het is nog maar ruim tien jaar geleden dat de technische mogelijkheden van de terreinfiets werkelijkheid werden. Na een wat aarzelende start werd het een populaire bezigheid van personen die vaak intensief andere sporten beoefenden. Zij zagen in mountainbiken een grote en sportieve uitdaging. Anderen volgden in de beoefening van deze technisch en conditioneel zware sport. Velen haakten ook om die reden spoedig weer af, echter een vaste en groeiende kern bleef bestaan. Mountainbikers zouden het goed doen in het vaak aangehaalde normen en waarden debat. Presteren en doelgericht handelen is immers de norm en de motivatie daartoe is vaak enorm. Vriendschappelijkheid en opofferingsgezindheid zijn belangrijke en herkenbare waarden. Vaak zijn het hardwerkende mensen, vaker mannen dan vrouwen. Velen zijn opvoeder in een gezin en worden in het algemeen gerespecteerd door hun omgeving. Toch hebben mountainbikers waarschijnlijk te kampen met een imagoprobleem. Waarschijnlijk heeft en kleine groep het imagoprobleem veroorzaakt door dwars door alle natuur heen te rijden. Maniakaal gedrag van enkelen boekstaaft helaas de gehele groep als onverantwoordelijk en vernielzuchtig. Terwijl ook mountainbikers volop genieten van de omgeving waarin zij zich bevinden. Mogelijk draagt ook de outfit en entourage van mountainbikers bij aan het groeiende vooroordeel. Het pak is fel en veelkleurig, de banden zijn dik en hebben noppen, de fietsen zijn onalledaags en de berijders dragen een helm. Zij manifesteren zich onbedoeld als autonomen en dat wordt hen niet in dank afgenomen. Terwijl zij genieten van de door de techniek mogelijk gemaakte toegankelijkheid van elk terrein, lijken anderen maar niet te kunnen en willen wennen aan de nieuwelingen in het duingebied. Voor veel natuurbeheerders leidde de komst van de mountainbikers tot een veranderend inzicht. Zij zagen in dat het verstandiger was deze nieuwe gebruikersgroep te reguleren ten opzichte van de bestaande gebruikersgroepen. Gevolg van de regulering was dat mountainbikers eigen mountainbikeroutes toegewezen kregen. Vervolgens kan er door natuurbeheerders beleid ontwikkeld worden dat ook te handhaven is: mountainbikers worden geacht gebruik te maken van voor hen aangelegde voorzieningen. Daarbuiten is verboden gebied! Feitelijk gezien krijgen mountainbikers van deze natuurbeheerders dezelfde status als ruiters.

Beleid

PWN ontwikkelde totnogtoe geen beleid als hierboven omschreven, maar gedoogde in plaats daarvan het gebruik van onverharde paden door mountainbikers. Onbedoeld werkte zij daarmee onbegrip tussen wandelaars en mountainbikers in de hand. De verschillen in snelheid verklaren al een deel van het onbegrip, de perceptie van wandelaars doet de rest. Misbruik van bepaalde groepen mountainbikers bevestigde alle vooroordelen. Wellicht om die reden besloot PWN met ingang van 1 januari 2004 mountainbikers van maandag tot en met zaterdag toegang te verlenen van zonsopgang tot 10.30 uur. Voor zondag geldt een totaal verbod. Wij zijn van mening dat PWN door invoering van dit beleid een zeer ondoordachte maatregel treft die de ontstane problemen en ergernissen tussen de gebruikersgroepen slechts zal doen toenemen. Bovendien sluit de maatregel één te onderscheiden groep, de mountainbikers, uit en zal handhaving onuitvoerbaar blijken. In die zin is het opmerkelijk te noemen dat PWN haar laatste beheernota de naam “Delen & Genieten geeft. Wij zijn van mening dat er slechts sprake is van genieten wanneer er eerlijk, dus verhoudingsgewijs gelijk, wordt gedeeld. Daarvan is geenszins sprake.

Een mountainbikeparcours in Schoorl

Staatsbosbeheer besloot alweer jaren geleden om een mountainbikeparcours aan te leggen en daarmee ook het gebruik van de door hen beheerde terreinen voor mountainbikers te reguleren. Door deze scheiding tussen gebruikersgroepen werd een functionele en rechtvaardig oplossing gerealiseerd. Momenteel legt Staatsbosbeheer tezamen met mountainbikers een parcours aan in het Wieringerbos. Landelijk bestaat eenzelfde beeld: vooral Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten passen beleid toe ter regulering van verschillende gebruikersgroepen. Daar waar zich toch spanningen voordoen bestaat beleid en bestaan afspraken. Het spreekt vanzelf dat ook mountainbikers elkaar corrigeren, omdat zij daarmee hun belang en parcours veilig stellen. Vaak dragen mountainbikers bij aan het onderhoud van een parcours en ook daardoor groeit de gezamenlijke verantwoordelijkheid.

Wie eens echt wil mountainbiken komt van heinde en verre naar Schoorl om daar op het parcours in de Staatsbossen te rijden. Voor al deze mensen bestaat er in deze omgeving maar één serieus parcours. In Schoorl zijn er mogelijkheden voor beklimmingen en afdalingen, iets wat in Nederland vrij zeldzaam is. Het parcours is zeer gevarieerd en daardoor heeft het een enorme aantrekkingskracht. De regionale functie van het parcours is evident, er is geen ander parcours van enige omvang in de directe nabijheid. Ten opzichte van de beschikbare kilometers voor ruiters, wandelaars en wegfietsers is een mountainbike parcours van krap 15 kilometer wel erg mager. Bovendien krijgt het Schoorlse parcours erg veel te verduren en deze zomer kon iedereen daar de gevolgen van zien. Er viel, ook door de enorme droogte, niet meer fatsoenlijk op te rijden. Het ging veel mountainbikers aan het hart om te zien dat hun enige parcours het zwaar te verduren kreeg. Enorme aantallen mountainbikers krijgt dat ene parcours te verstouwen, feitelijk gezien misschien wel te veel. Zeker in periodes van grote droogte neemt de kwetsbaarheid van het van oorsprong verstoven terrein toe. De gebruikers ervan zijn wat ons betreft echter allemaal welkom! Uiteraard wordt het parcours in Schoorl goed onderhouden door Staatsbosbeheer. Er is ook een sponsor, de Rabobank Bergen, die bijdraagt in de kosten van aanleg en onderhoud.

PWN, beheert ook een groot bos- en duingebied. Zij weigeren echter totnogtoe een mountainbikeparcours aan te leggen. In plaats daarvan besluiten zij in de beheernota “Delen & Genieten” met nieuwe regels de mountainbikers te weren en een status aparte toe te kennen. Ten opzichte van Staatsbosbeheer laat PWN met dit gekozen beleid het ernstig afweten. In plaats daarvan wordt PWN dringend verzocht de enige logische stap zetten en met mountainbikers in gesprek gaan om gezamenlijk met hen een aantal mountainbikeroutes aan te leggen in het grote gebied dat zij beheren voor de provincie Noord-Holland. Het huidige beleid werkt ongelijkheid in de hand, schept permanente verwarring en zet gebruikersgroepen tegen elkaar op. Bovendien is het huidige beleid door PWN nauwelijks uit te voeren. Want ongetwijfeld veroorzaakt het gekozen beleid toenemende agressie en frustratie bij alle gebruikersgroepen. Het is uitgesloten dat er in de dagelijkse praktijk ook maar iemand opgelucht zal ademhalen door dit beleid. Zelfs, of misschien wel vooral, de boswachter niet, want die mag het beleid uitvoeren.

Een mountainbikeparcours in PWN-gebied

De Initiatiefgroep MTB & PWN Duinberaad vertegenwoordigt een achterban die vrij omvangrijk is en bestaat uit individuen, leden van wielerclubs of groepen mountainbikers uit de regio. De wielerclubs zijn geregistreerd bij de Nederlandse Toer Fiets Unie (NTFU), de Koninklijke Nederlandse Wielrijders Unie (KNWU) of bestaan uit losse verbanden. De clubs en groepen beschikken wisselend over accommodaties, clubbladen en websites. Uit door Duinberaad gehouden onderzoek blijkt dat er onder mountainbikers in de regio een groot draagvlak bestaat voor regulering van het mountainbiken door aanleg van mountainbikeroutes. Een veel kleinere groep streeft naar vrij gebruik van terreinen. Door Duinberaad wordt deze optie niet realistisch geacht. Ook landelijk wordt de discussie over het door PWN gevoerde beleid met belangstelling gevolgd. Voor mensen die van ver komen is het volstrekt onmogelijk binnen de toegestane tijden te kunnen mountainbiken in het duingebied, tenzij in de nabijheid overnacht wordt. Omgekeerd zien wij dat er landelijk een andere situatie ontstaat. Namelijk dat bosbeheerders en mountainbikers met elkaar in gesprek gaan, een gezamenlijk doel formuleren, daar afspraken over maken en met elkaar in goede samenwerking tot resultaten komen die een ieder tot tevredenheid stemt.

Gedragsregels voor mountainbikers

Duinberaad erkent dat er gedragsregels moeten komen voor mountainbikers en dat deze nageleefd moeten worden. Anderzijds is het ook in het PWN-gebied een kleine groep die de sfeer verpest voor iedereen. Duinberaad kan slechts met pen en papier in de hand een pleidooi houden voor de naleving van algemeen aanvaarde gedragsregels. Wel wil Duinberaad actief met alle betrokken organisaties de gewenste gedragsregels uitdragen en op het algemene belang ervan wijzen. Bij NTFU, KNWU, individuen, clubs en diverse losse verbanden bestaan zeer complete richtlijnen voor mountainbikers. Deze regels bestaan zelfs internationaal, net zoals de aanwijzingen die gebruikt worden om internationaal routes aan te geven met het Bloso-teken.

Aanleg en onderhoud

Duinberaad is bereid te praten met organisaties die tegen een gereduceerd tarief kunnen bijdragen aan het zowel aanleg als onderhoud van het parcours. Te denken valt aan Stichtingen voor personen met een verstandelijke handicap of psychiatrische aandoening. Zij zoeken vaak projecten die ertoe bijdragen dat de genoemde groep een zinvolle dagbesteding krijgt en maatschappelijk zinvol beschouwde arbeid verricht. Duinberaad onderhoudt inmiddels contacten met deze stichtingen. Een andere mogelijkheid wordt toegepast op het Schoorlse parcours, daar verzorgt Penitentiaire inrichting Westlinge het onderhoud. Last but not least wil Duinberaad een gebruikersgroep oprichten die zich actief met het wel en wee van het parcours moet bezighouden. Juist Duinberaad weet hoe zoiets uitgevoerd kan worden: het Schoorlse parcours is het best onderhouden parcours in heel Nederland. Dat wordt ook beaamd door de bezoekers uit andere delen van Nederland.

Sponsoring

Duinberaad vindt het niet prudent om in dit stadium sponsors te benaderen voor financiering van het aan te leggen parcours in PWN-gebied. Gelet op de actieve bijdrage van sommige bedrijven en bancaire instellingen aan sportactiviteiten, is Duinberaad optimistisch over het vergaren van voldoende financiële middelen. Ook in de wereld van mountainbikers bestaat sponsoring en de groep gebruikers, onze achterban, acht zichzelf goed in staat met continuïteit fondsen te werven.

Voorstel

Duinberaad wil graag besprekingen voeren met leden van politieke partijen uit de regio, leden van Provinciale Staten (de Provincie Noord-Holland is eigenaar), vertegenwoordigers van belangenorganisaties, fietsclubs, andere gebruikersgroepen en uiteraard PWN. Tijdens deze besprekingen zal Duinberaad streven naar de aanleg van een of meer mountainbikeroutes. Dat staat naar de mening van Duinberaad in een reële verhouding met de totale omvang van het Noord-Hollands Duinreservaat. Duinberaad kiest zonder enig voorbehoud voor een open en communicatieve benadering om de blijkbaar bestaande vooroordelen tegen mountainbikers weg te nemen. Ook Duinberaad ziet het belang in van goed natuurbeheer en om die reden wil Duinberaad goede relaties onderhouden met alle gebruikersgroepen. Duinberaad streeft naar consensus tussen de betrokken organisaties en gebruikersgroepen. Mogelijk zal Duinberaad daarvoor moeten proberen maatregelen te treffen binnen de eigen gelederen, zodat goede afspraken daadwerkelijk mogelijk zijn. Daartoe is Duinberaad bereid, echter met de middelen van fatsoen die daarbij behulpzaam kunnen zijn.

Alkmaar / Schoorl / Bergen, 6 januari 2004
Namens de Initiatiefgroep MTB & PWN “Duinberaad”

Erik Boschman
Gerard Kohler
Loet Spaanstra